Matka Boża

Maryja, Matka Boża, jest Patronką Zakonu Kaznodziejskiego, podobnie jak i innych zakonów. Każdy z nich ma do Niej szczególny kult. W tradycji różnych zakonów pojawia się Ona w ich początkach. Tak jest również w zakonie dominikańskim. To Ona objawia się św. Dominikowi, jak również współzałożycielowi bł. Reginaldowi z Orleanu, który to właśnie od niej otrzymuje szkaplerz. O jej opiekuńczej roli w zakonie pisał już trzeci generał zakonu, bł. Humbert z Romans (ok. 1194–1277). Zakonem rządził w latach 1254–1263, a więc zaledwie cztery dekady po jego założeniu. Pisał on m.in.: „Pewne wydarzenia, które miały miejsce u początków naszego Zakonu, podają wiele powodów, z których można wnioskować, że Najświętsza Dziewica Maryja jest jego szczególną Patronką. Z tego, co sam słyszałem na własne uszy i z wielu innych jeszcze faktów opisanych w Żywotach braci, widzimy, że jest ona szczególną Matką tego Zakonu, który istnieje po to, by chwalić, błogosławić i głosić Jej Syna, Zakonu, który Ona powołała, rozszerza i broni. Dlatego też Święty Dominik w swoich modlitwach poleca Jej jako szczególnej Opiekunce swój Zakon, jak o tym czytamy w Nowej legendzie. Z tej to przyczyny w codziennej procesji polecamy Jej jako naszej Matce nas samych, podobnie jak wspominamy Świętego Dominika”.

Kult Matki Bożej szczególnie związany jest z nabożeństwem różańcowym. Tradycja Kościoła katolickiego jego powstanie i rozwój przypisuje właśnie zakonowi dominikańskiemu. Początki różańca wiąże ona z samym św. Dominikiem, który – według niej – miał otrzymać od samej Maryi, chociaż historia różańca jest nieco inna. Jego początki wiążą się nie z Patriarchą Zakonu Kaznodziejskiego, ale z kartuzem św. Dominikiem z Prus. Legenda o Dominiku otrzymującym różaniec od Maryi pochodzi dopiero od XV-wiecznego dominikanina Alana z La Roche (także Alanus de Rupe, ok. 1428–1475). Podaje on, że w czasach albigensów w południowej Francji w drugiej połowie XII i na początku XIII wieku, Dominik był przygnębiony brakiem powodzenia w nauczaniu przeciw ich naukom i zwrócił się do Matki Bożej o pomoc. Podobno ukazała mu się i powiedziała, aby używał psałterza w połączeniu z nauczaniem jako narzędzia w walce z wielką herezją swoich czasów. Psałterz maryjny polegał na odmawianiu 150 „Ave Maria” („Zdrowaś Maryjo”) zamiast 150 psalmów. Właśnie ów psałterz dał początek modlitwie różańcowej.

Stworzona przez Alana z La Roche historia była powszechnie akceptowana aż do XVII wieku, kiedy Bollandyści doszli do wniosku, że relacja Dominika o rzekomym objawieniu Matki Bożej Różańcowej nie jest wymieniona w żadnych wcześniejszych dokumentach Kościoła katolickiego ani zakonu dominikanów.

W XVI w. Matka Boża i modlitwa różańcowa nabrały jeszcze jednego ważnego charakteru. Wiąże się to z bitwą pod Lepanto prowadzoną z wojskami tureckimi. Była obawa, że Turcja może zająć Europę, co mogłoby zagrozić chrześcijaństwu. Niepokój był tym większy, gdy okręty tureckie zaczęły zbliżać się do Włoch i zagrażać Rzymowi. W odpowiedzi na wzrost potęgi Imperium Osmańskiego, papież Pius V zawiązał w Rzymie w roku 1570 Ligę Świętą, w skład której weszły Królestwo Hiszpanii, Republika Wenecka oraz Państwo Kościelne; pomoc obiecały również Zakon Maltański i Republika Genui. Państwa te zorganizowały flotę, którą wysłały przeciwko statkom muzułmańskim. 7 października 1571 r. odbyła się bitwa morska pod Lepanto (obecnie Nafpaktos w Grecji), w której Turcy ponieśli klęskę.

Sukces w tej bitwie świat chrześcijański, a szczególnie katolicki, przypisywał wstawiennictwu Matki Bożej. Stąd w rocznice zwycięstwa organizowano procesje różańcowe. Znana jest procesja religijna w Rzymie, której papież Pius V przewodniczył w czwartą rocznicę zwycięskiej bitwy. Procesji towarzyszył obraz Matki Bożej Śnieżnej (Salus Populi Romani), a w dominikańskim kościele Maria sopra Minerva odbyło się nabożeństwo różańcowe. Wątki maryjne były również obecne w triumfalnym wjeździe do Wiecznego Miasta dowódcy wojsk papieskich, Marco Antonio Colonna. Dzień, kiedy przypadała rocznica zwycięstwa pod Lepanto, papież Pius V ustanowił wspomnieniem liturgicznym Matki Bożej Zwycięskiej i wezwanie „Wspomożenie wiernych, módl się za nami” wprowadził do litanii loretańskiej. Jego następca Grzegorz XIII zmienił to wspomnienie na święto Matki Bożej Różańcowej, a w pierwszą niedzielę października wyznaczył święto Różańca Świętego.

Nic więc dziwnego, że to właśnie opiece Matki Bożej Różańcowej pierwsi dominikanie powierzyli swój kościół i klasztor, jak również całe Peru. Dzięki pierwszym biskupom, którzy wywodzili się z zakonu kaznodziejskiego, jej kult rozszerzał się poza klasztory dominikańskie, obecny był w diecezjach, a nawet w innych klasztorach. Hierarchowie i zakonnicy propagowali także modlitwę różańcową i zakładali bractwa różańcowe, w których szczególnie ta modlitwa była praktykowana.